Չափման միավորներ  ու  գործողություններ չափման միավորներով․ մաս 1

• Որպես երկարության չափման միավոր գործածվում են`

 միլիմետրը՝ 1մմ

 սանտիմետրը՝ 1սմ

 դեցիմետրը՝ 1դմ

 մետրը՝ 1մ

 կիլոմետրը՝ 1կմ

1սմ=10մմ

1դմ=10սմ=100մմ

1մ =10դմ =100սմ=1000մմ

1կմ=1000մ=10000դմ

• Որպես զանգվածի չափման միավոր գործածվում են`

 գրամը՝ 1գ

կիլոգրամը՝ 1կգ

 ցենտները՝ 1ց

 տոննան՝ 1տ

1կգ =1000գ

 1ց = 100կգ

1տ =10ց =1000կգ ։

• Որպես ժամանակի չափման միավոր գործածվում են`

 վայրկյանը՝ 1վ

 րոպեն՝ 1ր

ժամը՝ 1ժ

 օրը ՝ 1օր

տարին՝ 1տարի

դար՝ 1 դար

1 օր =24 ժ

1 ժ =60 ր

1 ր =60 վ

1 տ=12 ամիս

1 դար=100 տարի

 • Որպես արագության չափման միավոր գործածվում են՝

 կիլոմետր-ժամ՝ 1կմ/ժ

մետր-ժամ՝ 1մ/ժ

մետր-վայրկյան՝ 1մ/վ

1կմ/ժ=1000 մ/ժ

1մ/վ=3600 մ/ժ

Առաջադրանքներ

Դասարանական առաջադրանքներ

1.Հաշվիր  գումարը.

Oրինակ՝

12 կմ 400 մ+8 կմ 750 մ=20 կմ+1150 մ =20 կմ+1 կմ 150 մ=21 կմ 150 մ

Քանի որ 12 կմ+8 կմ=20 կմ

400 մ+750 մ=1150 մ=1 կմ 150 մ

20 կմ+1 կմ 150 մ=21 կմ 150 մ

12 կմ  200մ+8 կմ 950 մ = 20 կմ + 1 կմ 150 մ = 21 կմ 150 մ     

10 մ 26 սմ+5 մ 84 սմ = 15 մ 110 սմ   

4 տ 600 կգ+5 տ 400 կգ = 10 տ

11 սմ 7 մմ+5 սմ 8 մմ = 17 սմ  5 մմ

5 ժ 35 ր+7 ժ 45 ր = 13 ժ 20 ր

5 ժ +12ժ 25 ր = 17 ժ 25 ր

2 օր 10 ժ+3 օր 15 ժ = 6 օր  1 ժ

26 ր 40 վ+20 ր 30 վ = 47 ր 10 վ

2.Հաշվիր տարբերությունը.

Oրինակ՝

10 սմ 6 մմ- 3 սմ 9 մմ=9 սմ 16 մմ-3 սմ 9 մմ=6 սմ 7 մմ

Քանի որ 10 սմ 6 մմ=9 սմ 16 մմ։

9 սմ-3 սմ=6 սմ

16 մմ-9 մմ=7 մմ

20 սմ  5 մմ-7 սմ 9մմ = 12սմ   6մմ

18 դմ 5 սմ-10 դմ 9 սմ = 7 դմ 6 սմ  

26 դմ 5սմ-12 սմ = 25 դմ 3 սմ

22 մ 4 սմ-14 մ 56 սմ = 7 մ 48 սմ

32 մ-11 մ 80 սմ = 20 մ 20 սմ

17 կմ-9 կմ 650 մ = 7 կմ 350 մ

3. Հաշվիր  2 մ 25 սմ, 3 մ 75 սմ և 5 մ կողմերով եռանկյան պարագիծը։ 11մ

4. Կատարի՛ր գումարումը և ստուգի՛ր հանումով

63752+98326=  162078

									Ստուգում՝
+	6	3	7	5	2						–	1	6	2	0	7	8
	9	8	3	2	6								9	8	3	2	6
1	6	2	0	7	8								6	3	7	5	2

5.  Կատարի՛ր բազմապատկում և ստուգի՛ր բաժանումով:

21414

									Ստուգում՝
x	2	1	4							–	2	9	9	6	1	4
		1	4								2	8			2	1	4
2	9	9	6							–		1	9
												1	4
											–		5	6
													5	6
														0

Տնային առաջադրանքներ

1.Հաշվիր  գումարը.

15 դմ 4 սմ+12 դմ 8 սմ = 27 դմ 12 սմ

16 դմ 6 սմ+8 սմ = 16 դմ 14 սմ

23 ց 62 կգ+4 ց 50 կգ = 27 ց 112 կգ

29 ց+2 ց 60 կգ = 31 ց 60 կգ

13 կմ+2 կմ 950 մ = 15 կմ 950 մ

10 մ 26 սմ+5 մ 84 սմ = 15 մ 110 սմ

4 տ +15 տ 800 կգ = 19 տ 800 կգ

2.Հաշվիր տարբերությունը.

12 կմ 750 մ-10 կմ = 2 կմ 750 մ

18 ց 62 կգ-5 ց 92 կգ = 12 ց 70 կգ    

10 ց-5 ց 60 կգ = 5 ց 60 կգ

22 տ- 20 տ 750կ գ = 2 տ 750 կգ

32 տ 200 կգ-850 կգ = 31 տ 1200 կգ – 850 կգ = 350 կգ

3. Հաշվիր 2 դմ 8 սմ, 6 դմ 2 սմ, 5 դմ 8 սմ և 9 սմ կողմերով քառանկյան պարագիծը։ P = 2 դմ 8 սմ + 6 դմ 2 սմ + 5 դմ 8 սմ + 9 սմ = 13 դմ 27 սմ

4. Կատարի՛ր գումարումը և ստուգի՛ր հանումով

73527+72612= 73527

									Ստուգում՝
+	7	3	5	2	7						–	1	4	6	1	3	9
	7	2	6	1	2								7	2	6	1	2
1	4	6	1	3	9								7	3	5	2	7

5.  Կատարի՛ր բազմապատկում և ստուգի՛ր բաժանումով:

21514

									Ստուգում՝
x	2	1	5							–	3	0	1	0	1	4
		1	4								2	8			2	1	5
3	0	1	0							–		2	1
												1	4
											–		7	0
													7	0
														0

Լրացնել բաց թողնված բառերը՝

Այս մայրցամաքը  Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «Աֆարիք» ցեղի անունով:  Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի 2-րդ մայրցամաքն է՝ Եվռասյաից հետո:

Սահարա  աշխարհի ամենամեծ անապատն է:

Նեղոս  աշխարհի ամենաերկար գետն է:

Աֆրիկյան սավաննաներում բնակվում են զեբր, ընձուխտ ռնգեղջուր, առյուծ ու բորենի, կենդանիների արքան՝ առյուծ և ցամաքային ամենախոշոր կենդանին՝ աֆրիկյան փիղն է:

Մաս 1-ին

Ժամանակով մի քաղաք է եղել՝ Նուկիմ անունով: Անունը կա, բայց տեղը մինչև հիմա հայտնի չէ: Այս քաղաքը ցուրտ է եղել՝ երկու ձմեռ, մի ամառ: Մի օր ժողովուրդը հարայ-հրոցով հավաքվում, ափ է առնում քաղաքի առաջավոր մարդկանց դռները.

-Էս քաղաքում էլ ապրել չի լինի, սառանք, ախպեր, սառանք: Ելեք պատգամ գնացեք թագավորի մոտ, գնացեք, թագավորին ասեք, թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանի՝ մենք էս քաղաքում է՜լ մնացողը չենք:

– Ժողովրդի կամքը սուրբ է, – ասում են առաջնորդները, որ քաղաքի խելոքներն են լինում, խորհրդի են նստում և որոշում թագավորի մոտ գնալ խնդրելու և, թագավորի սիրտը շահելու համար էլ մի քսակ ոսկի նվեր են տանում ժողովրդի կողմից: Շինում են մի երկար նիզակ, նիզակի ծայրից կախում են քսակը և «քագավոր, որտեղ ես, գալիս ենք քեզ մոտ», ասում են քաղաքի առաջավորներն ու ճամփա ընկնում:

Մի ավանի միջով անցնելիս տեսնում են խանութպանին մեկը կրակի բոցի պես մի բան է ծախում: Դրա տեսքը շատ է հրապուրում Նուկիմ քաղաքի պատգամավորներին:

– Էտ ի՞նչ ես ծախում, ախպեր, – հարցնում են նրանք:

– Տաքդեղ, – պատասխանում է խանութպանը:

Առաջին անգամն են տեսնում տաքդեղը, առաջին անգամն են լսում տաքդեղ անունը:

-Ուտելու բա՞ն է, – հարցնում են նրան:

– Ուտելու բան է, բա՜ ոնց, – պատասխանում է խանութպանը:

– Որ էտպես է, մի կշեռք էտ ասածիցդ տուր:

Ավագ պատգամավորը տաքդեղից մի հատ կծում է, բերանը մրմռում է, աչքերը արցունքոտվում են, նետում է մյուսին, սա էլ մի կտոր կծում է, նետում է մյուսին: Էսպես մինչև վերջին պատգամավորը: Բերանները մրմռալով, աչքերը արցունքոտելով, խանութպանին հայհոյելով՝ շարունակում են ճանապարհը: Մի ուրիշ ավանով անցնելիս տեսնում են խանութպանի առաջ սալաների վրա դարսված… չեն իմանում ինչ:

– Էտ ի՞նչ ես ծախում, ախպեր:

– Խաղող:

Առաջին անգամն են տեսնում խաղողը, առաջին անգամն են լսում խաղողի անունը:

– Ուտելու բա՞ն է,- հարցնում են նրանք:

– Էն էլ ոնց, – պատասխանում է խանութպանը:

– Դե, մի կշեռք տո՛ւր:

Վճարում են, առնում, ուտում, համը բերաններն է մնում: Շրթունքները լիզելով, խանութպանին օրհնելով` շարունակում են ճանապարհը:

Մաս 2-րդ

Մի ուրիշ ավանով անցնելիս տեսնում են խանութպանի մոտ կտոր-կտոր ճերմակ բաներ:

– Էդ ի՞նչ ես ծախում:

– Շաքար:

Շաքա՞ր….Ո՛չ տեսել էին, ո՛չ լսել:

– Ուտելու բա՞ն է,- հարցնում են նրանք:

– Էն էլ ոնց:

– Դե, մի կշեռք տո°ւր:

Վճարում են, առնում, կռթկռթալով ուտում, համը բերաններն է մնում:

Գնում են, գնում, գիշերը վրա է հասնում: Նիզակը տնկում են գետնի մեջ, քսակով ոսկին ամրացնում նիզակին, իրենք պառկում են շուրջը, միամիտ քնում: Գողը ինչպե՞ս կարող է բարձրանալ վերև, նիզակի ծայրից կախված քսակը առնել, իսկի խելքի մոտ բա՞ն է:

Հակառակի պես գիշերը մի ճամփորդ է անցնում էդ տեղերով, տեսնում է մի տնկած ձողի շուրջը մարդիկ անուշ քնել են: Վեր է նայում` ձողի ծայրից μան է կախված: Վար է բերում ձողը, բաց անում քսակը, մեջը՝ դեղին ոսկի: Ոսկին դատարկում է իր խուրջինի մեջ, փոխարենը քսակի մեջ խիճ ու ավազ է լցնում, ձողը նորից կանգնեցնում:

Առավոտը Նուկիմ քաղաքի խելոքները շարունակում են իրենց ճանապարհը: Հարցնելով հասնում են թագավորանիստ քաղաքը: Մայրաքաղաքի դռան մոտ նստում  են, ծախսերի հաշիվ են տեսնում, որ գումարը իրար մեջ արդար բաժանեն:

Ավագ պատգամավորն ասում է.

— Էն կարմիր բանը, որ ես կերա, քեզ գցեցի, դու կերար մեկէլին գցեցիր` մեկ արծաթ, էն բանը, որ աստված շինել էր, մենք քանդեցինք` մեկ արծաթ. էն բանը, քանց ձյուն ճերմակ էր, քանց մոր կաթ անուշ` երկու արծաթ:

Հաշիվը տեսնելուց հետո գնում  են թագավորի դռանը կանգնում: Դռնապանը իմաց է տալիս պալատականներին, սրանք էլ թագավորին, թե Նուկիմ քաղաքից պատգամավոր են եկել: Թագավորը հրամայում է ներս կանչել նրանց:

Պատգամավորները թագավորին գլուխ են տալիս և բարև բռնած կանգնում են: Ավագ պատգամավորը քսակը մոտեցնում է թագավորին և ասում.

– Թագավո՛րն ապրած կենա, մենք Նուկիմ քաղաքի ժողովրդի կողմից ենք եկել խնդրանքով: Էս մի քսակ ոսկին էլ ժողովրդի կողմից քեզ նվեր ենք բերել: Մեր քաղաքը շատ ցուրտ քաղաք է. երկու ձմեռ, մեկ ամառ: Թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանես, էլ մեր քաղաքում մենք մնացողը չենք, լավ իմացած լինես:

Մյուս պատգամավորները գլխով հաստատում են նրա ասածը:

Թագավորի գանձապահը, որ վերցրել էր քսակը, թագավորի ականջին փսփսում է, թե ոսկու տեղ խիճ ու ավազ է:

Թագավորը մտածում է` սրանք նպատակո՞վ են ոսկու տեղ խիճ ու ավազ բերել, թե՞ միամիտ սրտով: Պատգամավորները վրա են պրծնում. ավագ պատգամավորն ասում է.

– Տղե՛րք, առաջ ոտավորն ուտենք` չփախչեն, անոտը մեր ծառան է:

Թագավորը տեսնում է նրանց խելքի չափը և դառնալով նրանց` ասում է.

– Գնացե՛ք ձեր տները, մինչև տեղ հասնեք, մեկ էլ ամառը եկած կլինի:

– Թախտիդ հաստատ մնաս, – ասում են պատգամավորները և ուրախ-զվարթ վերադառնում են իրենց քաղաքը:

• Ավ. Իսահակյանի  «Նուկիմ քաղաքի խելոքները» հեքիաթը պատմել սովորիր։
• Կարդա այն հատվածը, որտեղ հանելուկներով են խոսում, գտի՛ր այդ հանելուկները,դո՛ւրս գրիր, տեղադրի՛ր բլոգումդ:
• – Թագավո՛րն ապրած կենա, մենք Նուկիմ քաղաքի ժողովրդի կողմից ենք եկել խնդրանքով: Էս մի քսակ ոսկին էլ ժողովրդի կողմից քեզ նվեր ենք բերել: Մեր քաղաքը շատ ցուրտ քաղաք է. երկու ձմեռ, մեկ ամառ: Թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանես, էլ մեր քաղաքում մենք մնացողը չենք, լավ իմացած լինես:
• Հեքիաթի  2-րդ մասից գտի՛ր  և դո՛ւրս գրիր այն նախադասությունը, որտեղ հականիշ զույգ կա:
• Հակառակի պես գիշերը մի ճամփորդ է անցնում էդ տեղերով, տեսնում է մի տնկած ձողի շուրջը մարդիկ անուշ քնել են: Վեր է նայում` ձողի ծայրից μան է կախված: Վար է բերում ձողը, բաց անում քսակը, մեջը՝ դեղին ոսկի: Ոսկին դատարկում է իր խուրջինի մեջ, փոխարենը քսակի մեջ խիճ ու ավազ է լցնում, ձողը նորից կանգնեցնում:
• Բնութագրի՛ր «Նուկիմ քաղաքի խելոքները» հեքիաթի պատգամավորներին և թագավորին:Համեմատի՛ր  նրանց հականիշ զույգերով: Շարքը շարունակի՛ր:

   Թագավրը                     պատգամավորներ  – Տղե՛րք, առաջ ոտավորն ուտենք` չփախչեն, անոտը մեր ծառան է:     Թե որ երկու ամառ, մեկ ձմեռ չանես, էլ մեր քաղաքում մենք մնացողը չենք, լավ իմացած լինես:

խելացի                            անխելք

Փորձելու համար հրամայում է` նրանց առաջ մի մատուցարան սև սալոր դնեն` սև բոլոջների հետ խառը:

Մեծությամբ 2-րդ  մայրցամաքն  է:  Նրա ազգաբնակչությունը կազմում է հարյուրավոր բնիկ ցեղեր՝ իրենց բազմազան մշակույթով։ Աֆրիկան ամենատաք մայրցամաքն է, որտեղ 53 պետություն կա։ Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենամեծ անապատը՝ Սահարան, և ամենաերկար գետը՝ Նեղոսը:

Աֆրիկյան սավաննաներում բնակվում են ռնգեղջյուր, ընձուղտ, զեբր ու բորենի, կենդանիների արքան՝ առյուծը և ցամաքային ամենախոշոր կենդանին՝ աֆրիկյան փիղը: Հասարակածային խոնավ անտառներում՝ ջունգլիներում հազարավոր կենդանիներ ու թռչուններ կան: Գետերում ու լճերում պատսպարված են կոկորդիլոսներն ու գետաձիերը:

Այս մայրցամաքը  Աֆրիկա են անվանել հին հռոմեացիները՝ տեղաբնիկ «աֆարիկ» ցեղի անունով: Ըստ զբաղեցրած տարածքի՝ Աֆրիկան երկրագնդի երկրորդ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից հետո: Դեռևս մեր թվարկությունից շատ դարեր առաջ Աֆրիկայի հյուսիսային ափերն են այցելել փյունիկեցիները, հին հռոմեացիները, հին հույները: Ոսկի, փղոսկր և թանկարժեք փայտանյութ հայթայթելու համար եգիպտական փարավոնները արշավախմբեր են ուղարկել՝ դեպի Նեղոս գետի վերին հոսանքները:

Զարմանալի փաստեր

Սահարան աշխարհի ամենամեծ անապատն է:

Նեղոսն աշխարհի ամենաերկար գետն է:

Այստեղ է գտնվել աշխարհի ամենամեծ ադամանդը:

Նեղոսյան կոկորդիլոսն աշխարհում ամենամեծն է:

Աշխարհի ամենամեծ գորտը Կամերունում է: Այն կարող է հասնել մինչև տնային կատվի չափերի և կոչվում է գողիաթ:

Լրացուցիչ նյութ — Աֆրիկա մայրցամաքի կենդանին

Չափման միավորների համեմատում

Երկարության չափման միավորներ

• 1սմ=10մմ
• 1դմ=10սմ
• 1մ=100սմ
• 1մ=10դմ
• 1կմ=1000մ

Զանգվածի չափման միավորներ

• 1կգ=1000գ
• 1ց=100կգ
• 1տ=1000կգ
• 1տ=10ց

Ժամանակի չափման միավորներ

• 1օր=24ժ
• 1ժ=60ր
• 1ր=60վ
• 1տ=12ամիս
• 1դար=100տարի

Առաջադրանքներ․

1․Համեմատի՛ր։ (աստղանիշի փոխարեն տեղադրելով >, <, =)

• 10սմ < 10մ
• 167սմ = 167սմ
• 2մ > 20դմ
• 3դմ3սմ < 35սմ
• 13կմ560մ > 12կմ560մ
• 7000կգ < 7000տ
• 15կգ350գ = 15350գ
• 5տ7ց > 5տ400կգ
• 8ց140կգ > 8ց110կգ
• 67տ350գ > 61տ350գ
• 5ր20վ > 4ր20վ
• 27ր10վ < 27ր30վ

2․ Բրիգադը մինչև ընդմիջում քաղեց 2տ450կգ խնձոր, իսկ ընդմիջումից հետո՝ 600կգ ավելի։ Ամբողջ խնձորը հավասարապես լցրեցին 220 արկղի մեջ և ուղարկեցին պահեստ։ Քանի՞ կիլոգրամ խնձոր լցրեցին յուրաքանչյուր արկղի մեջ: 2450 + 600 = 3050   2450 + 3050 = 5500  5500 : 220 = 25  

3․ Անին գնեց 7 միատեսակ տուփ կարագ։ Այդ կարագից 540գ նա օգտագործեց գաթա պատրաստելու համար, իսկ մնացած 860գ-ը պահեց սառնարանում։ Որքա՞ն էր մեկ տուփ կարագի զանգվածը։ 540+860=1400:7=200

4. Կրկնում ենք․

ա․ 45678 թիվը քանի՞ նիշ ունի և քանի՞ հազարյակ կա հազարյակների կարգում։ 5 նիշ 5 հազարյակ

բ․ Որքանո՞վ կմեծանա եռանիշ թիվը, եթե նրա գրությանը ձախից կցագրենք 2 թվանշանը։ 2000

գ․  Թիվը ներկայացրու՛ կարգային գումարելիների գումարի տեսքով։

56783 = 50000 + 6000 + 700 + 80 + 3 = 56783

24316= 20000 + 4000 + 300 + 10 + 6 = 24316

34256= 30000 + 4000 + 200 + 50 + 6 = 34256

29831= 20000 + 9000 + 800 + 30 + 1 = 29831

26371= 20000 + 6000 + 300 + 70 + 1 = 26371

27361= 20000 + 7000 + 300 + 60+ 1 = 27361

74621= 70000 + 4000 + 600 + 20 + 1 = 74621

36549=  30000 + 6000 + 500 + 40 + 9 = 36549

45271= 40000 + 5000 + 200 + 70 + 1 = 45271  

35271= 30000 + 5000 + 200 + 70 + 1 = 35271

637168= 600000 + 30000 + 7000 + 100 + 60 + 8 = 637168

դ․ Թվերը դասավորի՛ր  նվազման կարգով։

456, 123,  4567, 23, 63, 5

4567, 456, 123, 63, 23, 5

ե․ Թվերը դասավորի՛ր աճման կարգով։

978, 467, 820, 45, 28, 31

28, 31, 45, 467, 820, 978

զ․ Կատարի՛ր գումարումը և ստուգի՛ր հանումով

14232+25412=  39644

									Ստուգում՝
+	1	4	2	3	2						–	3	9	6	4	4
	2	5	4	1	2							2	5	4	1	2
	3	9	6	4	4							1	4	2	3	2

76234+87128= 163362

									Ստուգում՝
+	7	6	2	3	4						–	1	6	3	3	6	2
	8	7	1	2	8								8	7	1	2	8
1	6	3	3	6	2								7	6	2	3	4

է․ Կատարի՛ր բազմապատկում և ստուգի՛ր բաժանումով:

1255

									Ստուգում՝
x	1	2	5							–	6	2	5	5
			5								5			1	2	5
	6	2	5							–	1	2
											1	0
										–		2	5
												2	5
													0